Ścieżka edukacyjna w Kociniu „Od kaźni do upamiętnienia”

Kocin to niewielka osada w gminie Trzemeszno, która na trwałe zapisała się w historii regionu. To właśnie tutaj 5 października 1939 roku niemiecki okupant rozstrzelał 27 mieszkańców Trzemeszna i okolic – członków Straży Obywatelskiej oraz osoby zaangażowane w obronę miasta po wybuchu II wojny światowej. Po pokazowych procesach prowadzonych przez niemieckie sądy wojenne zostali skazani na karę śmierci i zamordowani nad wcześniej przygotowanym masowym grobem.

Nowo utworzona ścieżka edukacyjna prowadzi odwiedzających przez kolejne etapy tej historii jak i odnośniki do działań wojennych w Polsce i na świecie. Treści przedstawiono na dziewięciu tablicach edukacyjnych, przygotowanych w przystępnej formie i wzbogaconych o materiały źródłowe. Ważnym elementem jest także stół edukacyjny. 

Szczególną wartość ścieżki stanowią informacje opracowane na podstawie niepublikowanych dotąd materiałów archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej. Do dokumentacji prowadzonej przez pion śledczy IPN w Poznaniu dotarł Zygmunt Nowaczyk, Zastępca Burmistrza Trzemeszna, który przeprowadził kwerendę archiwalną akt śledztwa dotyczącego zbrodni w Kociniu. Postępowanie zostało wszczęte w 1973 roku przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Bydgoszczy, a następnie – po wielu latach – podjęte i zakończone przez Instytut Pamięci Narodowej w 2016 roku.

Akta zawierają niezwykle poruszające relacje naocznych świadków wydarzeń. Wśród nich znajdują się zeznania Kazimierza Pietrzaka z Cytrynowa oraz Józefa Łęta – mieszkańców zmuszonych przez Niemców do wykopania masowego grobu, a następnie pogrzebania ofiar egzekucji. Zachowały się również świadectwa rodzin pomordowanych, opisujące okoliczności odnalezienia i pochówku bliskich. To właśnie te dokumenty pozwoliły z dużą dokładnością odtworzyć przebieg zbrodni oraz uzupełnić wiedzę o wydarzeniach z 5 października 1939 roku.